| < Luty 2019 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28      
książka życzeń i zażaleń u kerownika zakładu
1. Emigranci
2. W kraju nad Wisłą
3. Poszli sobie
4. Poza konkusem
5. Nowojorskie instytucje
6. Dla oka
7. Dla ucha

Share on Facebook

niedziela, 19 maja 2013
Pavane for Dead Princess

It is considered a minor, lesser kind of love, the one that we have for our animals. Some may say it is but a fancy, born out of surplus comfort, overabundance and unfair privilege that surround the First World people, and thus there is something suspicious about it -- for how can one even afford it in the same world where there’s still famine, and illness, and poverty? So whenever it is spoken of, there’s this apologetic quotation marks hovering around the very word “love”, meant to ensure from the start that these partial to “real” passions of the heart -- parental love, filial love, love of God or love of one’s homeland -- would not get offended.

Yet, to me the fact that this affection is possible has always been a startling miracle. No other feeling known to humans takes us thus far, to the point of ultimate openness towards the totally alien -- where we decide to care deeply for creatures with which we have almost nothing in common. Us: living in the world of words and abstractions, surveying our surrounding from the heights of two-legged posture, with our sight always cast way ahead. Them: silent, driven by fugacious smells, attracted by weird tastes and strange noises; bound to experiencing the world on their fours, in eternal close-up. But once the spell is cast and the wild and the tame come together, it seems like all we do out of affection for these “lesser” creatures is most selfless, most purely humane of what we are capable of.

Thirteen years is a long time. This is how long my human-feline family has been together – and now that one member of it is gone, it’s hard not to feel the loss. It happened so quickly. I wonder if all cats die the way Chrissy died, tail first. She was still breathing – her pupils dilated into dark ponds of pure pain, her cheek pressed firmly against Robert’s warm hand – but as her head was still alive, the tail was turning limp and lifeless, as if she was pulled by it into the black air of a very different realm. There is something particularly heartbreaking in the way such helpless creatures die in one’s arms. Perhaps it’s the nature of this wordless bond between humans and non-humans – or is it guilt one feels for not being able to help them? – but in moments like this, all one feels is blind trust they project, hopeful that once again their people, the almighty providers of food and shelter, are going to save them.

There was Jaws playing on DVD in the cab that took us to the emergency vet clinic – not exactly the kind of mindless entertainment one needs when heading to a place like where we’ve been going. We only saw some twenty minutes of it. But you know what? I should have known right there that something was off. Remember this girl, who dies in the first scene, on the beach at dawn? Her name is Chrissy.

Strange how such loss feels somehow harder to take than ones of humans – colleagues, friends, family members: there were so many I have lost before. Perhaps the bond like this one, a relationship built without conversations and promises feels stronger because we want it to be perfect – no lies, ever; no bitter arguments; no ways for them to hurt us more than by an occasional stolen piece of forbidden food, or a new sweater that was peed on. Perhaps this is why we love them so much: because what we see in their eyes is what we want to see, a projection of our very human longings, somehow always slightly tainted with disappointment when we deal with our own kind.

So she was very sick, and we could not help her, the doctors could not help her – the decision was made, the injection executed, and now she was almost gone. Just a few minutes and then it was really over: our dear friend suddenly turned into small lump of dead feline flesh. We sat in the clean exam room for much, much longer, without talking or even looking at each other. Then they brought the cardboard box, strangely light and wrapped almost like Christmas present --and that was it.

In the undying words of Kurt Vonnegut, Jr. (deceased): So it goes.

It is a bitter irony that the letter arrived just a few hours earlier, summoning me, at long last, to take an oath as a newly-minted citizen of the citizen of U.S. of A. -- and there was this ugly little voice in my head, one I would not take heed to as I read it, saying that no country is really yours for real unless you allow the soil of this land swallow the bones of someone you loved.

So now I have these bones that make me belong here. I came home at last, but somehow feel lost perhaps more than ever. The pain will eventually pass, as all passes. I will be absorbed again by the grey world of constant rush and puny worries. Before this happens, though, I will savor the knowledge found in this sad moment. What I learned by losing her is it does not matter who it is that you feel connected to, nor how strange this connection may seem in the eyes of others. Whatever it’s made of, this shiny, fragile thread spun from creature to creature – even if it breaks, it’s incredibly strong and incredibly real. Love is the only thing that’s real. 

czwartek, 26 lipca 2012
A Movie Night, the Night After

There used to be nothing special about going to the movies on a Sunday night. After all, it was such a perfect time to catch up with the latest big Hollywood productions. The lazy last night of the weekend was just the perfect time to do that: slow and unassuming, the late Sunday night show at our local theater would usually attract few people. Most of the audience would consist of couples just like us: too busy to go on a school night, and too averse to big crowds to attempt squeezing in on a Friday or Saturday. We used to stroll through sleepy streets of our neighborhood and come at the last minute, just early enough to see a few hangover teenagers at the concession stand, one or two couples lined at the box office, perhaps a single family parading down the hall with their buckets and strollers. The shabby screening room awaited us somewhere at the end of a long, dusty corridor, still smelling of late Eighties and old popcorn. There was no drama and no rush as we made way to take our seats, just quiet anticipation, chitchat in low voices, occasional rattle of noisy plastic chip bags. Everyone would be sitting there, relaxed, waiting casually and carelessly for the movie to begin.

There used to be nothing special about the expression all of us tended to use sometimes: I am dying to see this film. It was, after all, just an exaggerated figure of speech, meant to express one’s unusual excitement. Nobody would consider anything wrong possibly happening to them when they go to the movies. The worst that could happen was a power failure that would prevent us from enjoying the current blockbuster – and even then, the tickets would be refunded, the theatre manager would come down and apologize to all, the gift certificates or free concessions would be promptly issued, no harm would be done other than a bit of soda spilled on the carpet as the audience members rushed towards the door. The movie theatre was as safe and familiar as your own living room -- just bigger, cooler and dimly lit by red “Exit” signs. You would bring your friends and your kids and your snacks. You would sit back, politely silence your cell phone and enjoy the show.

All of this is gone now, and we don’t know if for good. Since last Friday night, the experience of moviegoing all of the sudden is associated with police cars parked up front, and officers in plainclothes inspecting all arriving parties with professional contempt, and bathrooms locked during the show, and flashlights lit suddenly in the darkened room as dark silhouettes move up and down the aisle in search for suspicious activity. Of course the reason is big enough: in a small town in Colorado, people like us in a theater like ours were dying to see the new Batman movie and their innocent wish has cost them their lives.

I doubt it will ever become more comprehensible than it is now, less than a week after what happened in Aurora. I doubt any diligent investigations and most carefully conducted due process will ever bring us closer to understanding why. I doubt there is anything left to say more than what has been said already. None of it makes the horror less real, none of it brings the dead back to life – and sadly enough, as it was the case with other mass murders committed with the use of assault weapons, no one is going to change their minds about what seems to be the deepest underlying cause of what has transpired. I don’t know how to discuss this anymore without angrily raising my voice. All I know is the experience of going to see Dark Knight Rising was one of the most bizarre ones in my living memory -- and describing it in words is an uneasy task.

It was quiet enough before the lights went down, with all the usual dances transpiring on the floor – couples embracing, buddies chuckling, popcorn cracking, and cell phone screens glowing in the dim screening room. We just sat there, in the sixth or seventh row, in a theater unusually full by Sunday night standards. Everyone seemed as careless and relaxed as moviegoers usually are. It got darker, the chatter stopped, the previews began – all the usual stuff.

It got uneasy about ten minutes in, when one of the trailers from the night’s selection started – the film was titled Gangster Squat, if I remember correctly; it promises to be an action flick, set in the Prohibition era, with a stellar cast and beautifully stylized prewar sceneries, washed in a golden light. But there was a scene in the preview that brought all quiet conversations in the room to an abrupt stop, and ever since there was something in the air, something dark and suffocating but never fully revealed. As we are explained in the first part of this preview, the outlaw policemen are to conduct a brave mission in a movie theater; there’s much preparation and much tough talk. And then a group of armed men is shown, in the gleam of cinematic Roaring Twenties, as the fire endless rounds of ammo from behind the movie screen into the darkness behind it. The audience part of the room was never shown: no victims, no blood, no screams, no smoke -- all we saw was the gunners and holes in the white canvas before them, and rays of light bursting out as they keep firing and firing and firing. Brief and beautifully filmed as it seemed, it was just painful to watch.

But the action went on, as more comedies and action flicks and stylish dramas were advertised; then the room went totally dark and the main attraction started. From the first seconds I still trying to convince myself it will be just another movie night: two to three hours of easy mass entertainment, men in capes and tights, cartoonish violence, absurd plot devices, nothing to it. But it wasn’t business as usual. It just wasn’t. When we got about twenty minutes into the screening, it was finally crystal clear to me. My heart was racing, my palms were sweating as I was watching aerial kidnapping scene: the last scene of that Aurora screening. This silly, over-the-top action scene that defies laws of physics playing right there on the screen, was just impossible to endure when the thought I was trying to suppress with all my might finally came to the surface and made itself clear: so this is it; this is where it ended for them.

It was so intense that for a brief moment I thought I should get up and leave, but somehow I couldn’t. I sat through this scene, trembling, and through many more that came thereafter. It was a long movie, and not really worth discussing here. The show ended late, at almost 2 a.m., and we slowly walked home through empty streets into the humid Sunday night. And although the story left us rather disappointed, there was something that my husband said that really made my day. It felt good to see all these people come out like we did, he said. It almost felt like we had to. If we just stop going to the movies because of what happened, then this sick psycho f#$%er really wins.

poniedziałek, 16 lipca 2012
Parę słów o przeprowadzkach
Ogromnie mi się podoba "przeprowadzkowy" cykl, kóry publikuje na swoim blogu Ania "Magamara" Ready - więc tym bardziej mi miło, że Autorka zaprosiła mnie do udziału w tworzeniu go. Bardzo to ciekawie zobaczyć własne przemyslenia w kontekscie tego, co o wyprowadzce do innego kraju/miasta mówią inni - i fajnie po tylu latach mieć powoód, by na pewne rzeczy samemu spojrzec trochę uważniej. Wywiad ze mną w TYGLU można przeczytać tu.
niedziela, 16 października 2011
Confessions of a Reluctant Occupier
(Wybaczcie, tym razem musi byc po angielsku...)
sobota, 23 października 2010

Jeślibym kiedyś była tak zamożna, by móc mieszkać, gdzie tylko zechcę –w dowolnym zakątku Miasta, choćby nawet w najbardziej ekskluzywnym sąsiedztwie, w najbardziej obłędnych luksusach – nie mam wątpliwości, co bym wybrała: pokoik z dwoma wysokimi, łukowato zwieńczonymi oknami, na samym szczycie masywnego budynku z czerwonej cegły na rogu 7th Avenue i 57th Street. Okolica przykra – bo tłum, ruch i hałas, zieleni ani na lekarstwo; widok niepiękny, i sam budynek z zewnątrz niepiękny – zwłaszcza teraz, kiedy cała fasada od strony 57th pokryta rusztowaniami – ale i tak nie znam lepszego miejsca. Bo co to by była za frajda, codziennie patrzeć na gęstniejący wieczorami tłum na rogu i móc w każdej chwili zbiec po schodach i dołączyć do nich – do ludzi, spieszących na koncert w Carnegie Hall.

Tłum pod drzwiami jest zawsze, przed każdym koncertem; nawet dzisiaj, mimo, że to dopiero jedenasta rano, pora, o której większość bywalców dopiero budzi się do życia. Senne jeszcze, schowane przed lodowatym październikowym wiatrem za połami pięknych trenczy i kaszmirowych szali kulturalne towarzystwo wlewa się leniwie za przeszklone drzwi, do hallu wyłożonego jasnym marmurem, gdzie odźwierni w liberiach i bileterzy w czerwonych uniformach strzegą podwojów najsłynniejszej sali koncertowej świata.

Już za bileterami całkiem inny świat, inna pora dnia, a może nawet inna era: wnętrze nieznacznie rozświetlone miodowym, ciepłym światłem, kandelabry, złocenia i czerwony aksamit – wszystko od progu buduje nastrój z innego czasu, z innej, mniej nerwowej, mniej pospiesznej, mniej przesiąkniętej blichtrem epoki. Na parterze szemrają w kuluarach eleganckie starsze panie i panowie; większość z nich ma miejsca na parterze, tuż przy orkiestrze. Przyćmione światła. Przytłumione głosy. Pachnie drogimi perfumami i dziewiętnastym wiekiem.

Na ścianach korytarza wiodącego do kawiarni wiszą oprawne w proste, eleganckie ramy autografy: Rachmaninow, Dworzak, Boulez, Bernstein… Między balladą Petera Seehera a fragmentem z bodaj American Berzerk Johna Adamsa bardzo pożółkła kartka papieru nutowego, zapisana czyjąś nerwową ręką, niecierpliwie gryzmolącą nuty bardzo grubym, chyba stolarskim ołówkiem: na ramie mosiężna tabliczka, z której można się dowiedzieć, że te neurasteniczne nuty rozrzucone po pięcioliniach to fragment szkicu do Zwycięstwa Wellingtona, a bazgroły wyszły spod ręki Ludwiga van Beethovena. Jakaś parka przede mną – nobliwi, w średnim wieku – zatrzymuje się przed autografem i stoi przez nienormalnie długą jak na dzisiejsze standardy chwilę, milcząco kiwając głowami.

Czas na salę: przede mną nieskończenie długa wspinaczka nieskończenie długimi schodami. Windy są, owszem, ale o każdej porze szczelnie wypełnione gromadkami eleganckich starszych państwa; toteż młodsza lub bardziej niecierpliwa publika – zwłaszcza ta z biletami na najwyższe dwa piętra – zwykle gramoli się po schodach. Nieznaczna zadyszka, z jaką zwykle docierają na właściwy poziom, niezmiennie – i jakże słusznie! – przypomina o konieczności powrotu do zbyt często zaniedbywanego dziś ideału kalokghatii.

Na szczęście w tej sali nie ma złych miejsc; wszystko wspaniale widać i słychać nawet z tych na samym końcu, w ostatnim rzędzie u szczytu górnego balkonu, gdzie jest stromo jak na górskiej perci i gdzie każde spojrzenie w dół przyprawia o zawroty głowy. Na szczęście dziś nie muszę wędrować tak wysoko.

Dziwny i ciekawy to tłumek, ci ludzie, którzy jak ja przyszli tu, by zacząć dzień z Mahlerem. Wypomadowani dandysi, piękni i przybywający pod dwóch, miękkim krokiem. Piękne młode Azjatki o wiotkich ramionach, zwykle u boku dużo starszych mężczyzn. Zasuszone dziedziczki zapomnianych fortun, drobnymi, ostrożnymi kroczkami sunące ku swoim lożom na pierwszym piętrze. Samotni mężczyźni w garniturach z szarej flaneli, w mahlerowksich okularach w cieniutkiej drucianej oprawie, zwisających na czubkach dumnych mahlerowskich nosów. Ruchliwa i hałaśliwa wycieczka z jakiejś szkoły średniej, wlewająca się ciżbą na parter, zajmująca każde wolne miejsce wokół srebrnogłowych wysepek, uformowanych z grupek eleganckich starszych państwa. W półmroku widowni pobłyskują tu i tam sine ekrany telefonów.

Gong, ostatnie niecierpliwe wędrówki wśród wyłożonych aksamitem foteli, ostatnie cichnące szepty; zaraz potem drzwi po lewej stronie sceny uchylają się: najpierw nieznacznie, potem szerzej – i wychodzą zza nich muzycy petersburskiej orkiestry Teatru Marijnskiego. Młodzi, wielu młodych. Smukli trębacze. Piękne skrzypaczki. Eteryczny timpanista. Przystojna wiolonczelistka. Siadają; obój mówi im „A” i w chwilę później są gotowi na przybycie swojego dyrygenta. Drzwi znowu otwierają się i, gorąco oklaskiwany, wychodzi z nich Walerij Abisalowicz.

Dziennikarze okrzyknęli go „dzikim człowiekiem muzyki poważnej” – ale kiedy maestro Giergijew stoi przed swoją orkiestrą, nie widać w nim dzikości. Jest zwinny i prosty jak trzcina, skupiony; jego gesty są na początku tak subtelne, tak nieznaczne, że aż dziw, że orkiestra w ogóle je dostrzega. Tylko niesamowicie długie i białe palce prawej dłoni, wzniesionej na wysokość twarzy, trzepoczą nieustannie, z niemal kolibrzą szybkością – jakby na końcu każdego z nich zaczepiona była niewidoczna nitka, za którą ostrożnie, leciuteńko będzie wyciągał ze swoich muzyków kolejne nuty Piątej.

Zaczyna się pięknie i pewnie; nie każda orkiestra miałaby odwagę grać Mahlera w Nowym Jorku tej samej publiczności, która niespełna dwa tygodnie temu na tej samej sali oklaskiwała legendarnych Wiedeńczyków – ale ci muzycy to pierwsza światowa liga i słychać to od pierwszych taktów. Płyną miękko i z wielką elegancją przez pierwsze dwie części; potem zaczyna się Scherzo, publiczność kiwa się leciutko w fotelach w rytmie tanecznego tematu – aż nagle, niespodziewanie nawet dla tych, co znają tę długą i burzliwą symfonię na pamięć, nadchodzi ten moment, gdy wszystko przycicha jak po burzy, a ze sceny dobiega tylko cichuteńkie, niematerialne skrzypcowe  pizzicato. Siedzący koło mnie ponury człowiek o wyglądzie mordercy z niskobudżetowego japońskiego filmu z osłupiałą miną odkłożył na kolana program: teraz już było jasne, że zdarzy się coś niezwykłego.

A przecież wiedzieliśmy, co będzie dalej: jak informuje program, teraz część czwarta, w F-dur, instrumentacja na harfę i smyczki, czas wykonania około dwunastu minut. Słyszałam to słynne Adagietto dziesiątki razy – z płyt i na koncertach, z filmowych soudtracków: wydawało mi się, że niczym mnie  już nie może zaskoczyc  ten eteryczny, nieskończenie tęskny i słodki motyw, który jakimś cudem uniknął jeszcze fatalnego losu ilustracji dźwiękowej do łzawego romansidła – lub, co gorsza, do reklamówki śmietanki do kawy. Myślałam, że jest ckliwy; myślałam, że mnie nie rusza. Ale kiedy smyczki i harfa Mariinskiego zagrały, zaśpiewały po rosyjsku – coś się stało. Coś, czego nie zapomnę. Coś, czego wspomnienie do teraz ściska za gardło. Czas stanął w miejscu, wypełniając się wspomnieniem wszystkich dobrych rzeczy, jakie kiedykolwiek mnie spotkały, wszystkich pięknych snów, wszystkich nadziei, wszystkich tęsknot. Nie wiem, ile dokładnie to trwało; na pewno za krótko. Wiem tyle, że słyszałam doskonale, jak w momencie, gdy wybrzmiewał ostatni, niematerialny, eteryczny dźwięk – prawie trzy tysiące ludzi zebranych w Perelman Auditiorium wstrzymało oddech.

Dalej był, jak nietrudno zgadnąć, finał, wspaniały, i brawa, masa braw – i uradowani trębacze, szczęśliwe skrzypaczki, i maestro kłaniający się ze swoim kocim wdziękiem, który trochę przypomina mi Karajana. I koniec, i długi spacer schodami w dół, i ostre światło październikowego dnia za drzwiami. I wiem już, dlaczego tak rzadko grywa się taką muzykę w środku dnia. To naprawdę nieznośne, musieć wyjść i iść z głową pełną takiej muzyki nie w ciszę i ciemność – ale w miejski młyn, w nieznośny cyrk, jakim w dzień jest Midtown, w uliczną przepychankę, w gwar rozmów o niczym, w natrętny muzak na ruchomych schodach. Tym bardziej boli świadomość, że to była chwila, jaka zdarza się raz na milion chwil, i teraz przyjdzie tęsknić za nią przez całą długą zimę, a może dłużej – nadaremnie próbując znów zawędrować w miejsce, gdzie brzmi zawieszona w bezczasie ostatnia nuta Adagietto.

czwartek, 27 sierpnia 2009

Jak wiele osób ważnych moim życiu, Pei pojawiła się niespodziewanie i praktycznie znikąd; dokładniej rzecz biorąc – znalazła się z ogłoszenia. Szukałam nauczyciela fortepianu i znalazłam właśnie ją; pięknie się złożyło, że mieszka, a raczej do niedawna mieszkała, na mojej ulicy, dosłownie dwie przecznice dalej. Pierwszy raz spotkałyśmy się niecały rok temu, u niej właśnie, w maleńkim mieszkaniu, którego większy ogarnialny wzrokiem fragment już od progu zajmowało pianino.

Nikt tu nie nazywa jej Pei, choć w paszporcie pod ładnym zdjęciem figuruje to właśnie imię, nadane jej przez mieszkających w Hong Kongu rodziców. Wśród znajomych w Nowym Jorku Pei nosi inne, profesjonalne imię; ładne, owszem, ale nijak nieprzystające do jej azjatyckich rysów, a za to kojarzące się mocno z niepiękną księżniczką z modnej niedawno kreskówki – jednak tak właśnie każe się nazywać wszystkim, i tak nazywa sama siebie, kiedy dzwoni do mnie i przedstawia się, zabawnie zaokrąglając wszystkie samogłoski. Niech więc będzie. Ja jednak w myślach uporczywie nazywam ją Pei.

Przychodzę do niej raz w tygodniu, z torbą pełną nut i ogromną tremą, bo chociaż Pei jest niezmiernie cierpliwa i wyrozumiała, jest jednak także wymagająca i nieludzko dokładna: nie daje się łatwo zbyć odbębnieniem na pół gwizdka czegoś, co, jak uważa, potrafię zrobić lepiej. Obydwie doskonale wiemy, że raczej nie będę drugą Marthą Argerich, ale Pei stara się mnie zmobilizować tak, jakbym jeszcze miała kiedyś w życiu grać dla kogoś więcej niż dla moich kotów. Poprawia więc, metodycznie i bez pieszczenia się. Robi mi notatki na partyturach. Jeszcze raz – mówi. I jeszcze raz, i jeszcze raz. Jeśli jednak uda mi się zrobić coś dobrze – zauważa, pochwali, a czasem powie coś nieoczekiwanego. Jak wtedy, gdy wreszcie po tygodniach nauki udało mi się zagrać płynnie łatwiutką aranżację Opus 9, #2. O, widzę, że lubisz grać Chopina dużo bardziej niż inne rzeczy, i to słychać! – zauważyła Pei rozpromieniona. Owszem, odpowiedziałam. Playing Chopin is like coming home.
Uśmiechnęła się tylko, ale myślę, że dokładnie wie, o co mi chodziło.

Pei wie, bo Pei sama tęskni. Cała jej rodzina mieszka w Chinach; nie widuje ich często. Jest tutaj dopiero niecałe trzy lata. Iz haad – mówi, śmiesznie wymawiając tę frazę – ale mówi tak tylko czasem, gdy ma gorszy dzień, a ja nieostrożnie zapytam. Wiem, ciężko. Na początku w nowym kraju tak to już jest: nawet, kiedy jest się Pei, zaradną, mądrą Pei, która ma stałą posadę nauczycielki kantońskiego na dobrym uniwersytecie i kochającego męża, który rad by jej nieba przychylić.
(W najgłębszej tajemnicy przed nią i przed nim nazywam tego jej amerykańskiego męża Pinkertonem.)

Pei jest śliczna i wie o tym; ma drobne, niemal dziecięce rysy i rozbrajający uśmiech, o wiele młodszy od swojej (niestarej przecież) metryki. Pięknie wychodzi na zdjęciach i chętnie pozuje do nich, szczególnie zaś, gdy fotografuje się ją w blasku świateł, w kostiumie i scenicznym makijażu. Najpiękniejszej rzeczy, którą ma Pei, nie widać na zdjęciach - bo to jej głos, doskonale wyszkolony w jednym z najlepszych azjatyckich konserwatoriów. Sopran. Może nie wyjątkowo wielki głos, ale pewny, jasny i dźwięczny jak dzwonek.

Pei – która występowała w kilku całkeims porych produkcjach - próbuje sprzedać ten swój głos. Chodzi więc na niekończące się próby i przesłuchania, z których zwykle wraca smutna: bo owszem, producenci wsłuchują się w jej głos, gratulują i komplementują… a potem przychodzi kierownik castingu i mówi: Ty, ty i ty – i z długiej kolejki wybierają trzy blondynki, bynajmniej nie obdarzone dużo lepszymi niż Pei głosami. Iz haad.

Może dlatego właśnie Pei tak przepada za Puccinim. Kocha go nie tak, jak się kocha dawno umarłego kompozytora melodramatycznych oper--ale tak, jak kocha się kogoś, kto wśród tłumu obojętnych lub nieżyczliwych ludzi jako jedyny widzi od pierwszego spojrzenia, co w nas najlepsze. Wiadomo przecież, za co go tak kocha: za Madame. Za tę wspaniałą partię, którą zna doskonale i pewnie ciągle ma nadzieję jeszcze kiedyś zaśpiewać.
Czasami, w te dobre dni, które zdarzają się czasami, udaje mi się ją namówić, by zaśpiewała coś dla mnie. Jeśli to naprawdę, naprawdę dobry dzień -- Pei staje na środku pokoju jak na scenie i zaczyna śpiewać Un bel dì vedremo, z pasją i z nadzieją, jakby spodziewała się zaraz na falach Lower New York Bay zobaczyć biały okręt, o którym mowa w arii. Wrzask cykad za oknem nagle cichnie jak ucięty nożem – a my obydwie - i ona, i ja – na chwilę wracamy do domu.


czwartek, 20 sierpnia 2009
Czego nie widzą turyści, 1

Arcyciekawy krótki dokument, któego autorem jest Shawn Joswick - oryginalnie dostępny tu.

czwartek, 23 lipca 2009
Nagi burmistrz?
Poniekąd małe postscriptum do notki o turystach - jedna z największych turystycznych atrakcji Times Square zamierza ubiegać się o fotel burmistrza Nowego Jorku! Myślę, że Mike Bloomberg bedzie miał spore problemy ze zwycięstwem w kategorii prezentacji w kostiumach kąpielowych, ale poza tym jakos jestem spokojna o rezultaty... No ale jaki apetyczny spot wyborczy - zobaczcie sami.

czwartek, 11 czerwca 2009
Stranger than Fiction

... czyli: "Ach gdyby nawet piec zabrali..."

Pamiętacie taki film Stranger than Fiction? Owszem, tak: chodzi mi o tę dość sympatyczną, choć puszczoną w końcówce amerykańską komedię sprzed trzech lat, rozpowszechnianą w Polsce pod tytułem Przypadek Harolda Cricka. W produkcji tej Will Ferrell, grający samotnego urzędnika IRS, uświadamia sobie pewnego dnia, że jest zaledwie postacią w powieści, której pomysłodawcą i duchem sprawczym jest zupełnie ktoś inny. Epifania ta spływa na bohatera w dniu, kiedy słyszalny już od kilku dni obcy, chłodny, kobiecy głos w jego głowie, nieustannie komentujący wszystkie jego codzienne poczynania, wygłasza zdanie, które brzmi mniej więcej tak: Nie domyślał się nawet, iż ten pozornie nieznaczący akt doprowadzi go do nagłej zguby. Ot, zabawna i ładnie wystylizowana filmowa przypowieść o tym, jak życie płata ludziom figle. Wspominam jednak o niej nie po to, by zachęcać czytelników do odwiedzenia najbliższej wypożyczalni filmów, ale dlatego że chcę opowiedzieć historię, która jest prawie równie śmieszna i straszna jak ta, którą wymyślił niejaki Zach Helm na potrzeby owej hollywoodzkiej produkcji. Problem w tym, że przydarzyła się naprawdę. I przydarzyła się mnie.


Opowiadanie rzeczy od początku i po kolei rzadko bywa cechą wciągającej opowieści; zacznijmy więc od ładnego kadru otwierającego. Gdy pewnego wiosennego dnia pisząca te słowa stanęła w końcu w hallu pewnego biura, znajdowała się dokładnie na takim samym fabularnym rozdrożu, jak Harold Crick w wyżej opisanym filmie, i równie jak on nie domyślała się nawet, że oto wkracza na drogę pełną zaskakujących zwrotów akcji. W głowie naszej bohaterki nie odezwał się niestety żaden złowróżbny głos; ani damski, ani męski, ani po polsku, ani po angielsku. Wstyd przyznać — nawet żadna sceptyczna myśl nie przebiegła po synapsach: cały mózg szczerze Państwu oddanej K.S. był bowiem wypełniony po brzegi jednym wielkim AAAACH!, powstałego na skutek odebranych właśnie porażających danych wzrokowych. Oczy, odpowiedzialne bezpośrednio za wywołanie owego zabójczego dla procesów krytycznego myślenia AAAACH! widziały mianowicie widok, jaki rzadko bywa udziałem śmiertelników. Na wyciągnięcie ręki, dosłownie tuż za szklaną ścianą wieżowca, na niebotycznie wysokim piętrze którego się znajdowałam, rozciągała się zapierająca dech w piersiach panorama dolnego Manhattanu, jakiej nie widziałam nigdy wcześniej. Na pierwszym planie stał Woolworth Building, strzelisty i biały, w całym swoim artdecowskim splendorze. Za nim — aż po horyzont cudne biurowce ze złotego wieku drapaczy chmur, dalej Park Row i ratusz, i Brooklyn Bridge, i rzeka, jeszcze dalej budynki brooklyńskiego downtown – wszystko, wszystko, wszystko: rozłożone jak dywan, jak sen o wielkim, pięknym Mieście, nakrytym z góry jak pierzyną cienką warstwą mglistych, białych chmur. Wrażenie było tak ogromne, że przez chwilę obywatelka K.S. prawie zapomniała, po co przyszła; zapomniała tym bardziej, że osoba, z którą miała się spotkać, najwyraźniej się nie spieszyła. Siedziała więc na samym brzeżku eleganckiego, obitego skórą mebla, stanowiącego jedyne wyposażenie olbrzymiego westybulu, i gapiła się. Raz na pejzaż za oknem — raz na zamkniętą za przeciwległą szklaną ścianą biblioteką, zawierającą chyba każdy ładny album sztuce i wzornictwie przemysłowym, jaki wydano w ostatnim trzydziestoleciu. AAAACH! Z jednej strony Miasto, piękne jak malowanie – z drugiej skarby ludzkiego ducha, zamknięte w szklanym bibliotecznym terrarium, do którego, kto wie, może nawet kiedyś udałoby się wejść.

W tym miejscu, podążając tropem sprawdzonej hollywoodzkiej dramaturgii, dokonamy cięcia i wprowadzimy retrospekcję, pozwalającą widzom/czytelnikom wczuć się w sytuację emocjonalną bohaterki. Wstawmy więc w kadr planszę z napisem TRZY MIESIĄCE WCZEŚNIEJ, po której oczom śledzących przebieg wypadków ukaże się ta sama bohaterka, nieco młodsza, nieco bledsza i nieco lepiej ubrana, na tzw. dywaniku u szefostwa ówczesnego miejsca pracy. Wspomniane szefostwo informuje ją właśnie, że na skutek pogarszającej się od miesięcy globalnej rozpierduchy fynansowej jej usługi, jakkolwiek cenione wysoko, nie mogą być niestety dłużej opłacane. Bohaterka wstaje, uśmiecha się głupawo i wychodzi, udając się w tzw. siną dal, oczywiście zalaną obowiązkowym w takich wypadkach lodowatym i ulewnym deszczem. Następnie widzimy szybko montowane przebitki, prezentujące na przemian kartki spadające z kalendarza, skromne czeki nadsyłane przymierającej głodem bohaterce przez hojny urząd, reprezentujący interesy podatników Empire State, oraz bohaterkę na różnych rozmowach kwalifikacyjnych, z których konsekwentnie nic nie wynika. W końcu rozpędzony montaż zwalnia dramatycznie; dzwoni telefon, bohaterka prowadzi przez chwilę ożywioną rozmowę z niewidzialnym rozmówcą, po czym wdziewa kiecę, chwyta w dłoń torebkę i bieży, bieży, bieży jako rącza łania ku zalanemu porannym słońcem miejscu, znanemu telewidzom pod nazwą Ground Zero. Fade-out i kilka sekund pełnej tajemniczości i niepokoju muzyki w stylu Danny Elfmana.

Dziwnie — i mimo mijającego czasu trochę strasznie — jest jeździć w to miejsce, jeśli znało się je Przedtem. I dziwnie jest za każdym razem gapić się przez szpary w ogrodzeniu jak w tej wielkiej dziurze, o której zwykło się myśleć „cmentarz”, rośnie nowy, błyszczący, jędrny—i z każdym dniem w coraz bardziej oczywisty sposób strzelisty kawał miejskiego ciała. Jeszcze dziwniej jest słuchać głosów tego miejsca, wypełnionego po brzegi odgłosami budowy, dźwiękami narodzin. Kiedy człowiek idzie na ważne spotkanie z takiego miejsca, jego głowę, choćby nie chciał, przepełnia wielka nadzieja: dziwne i znikąd przychodzące przekonanie, że skoro to tutaj może się zmienić na lepsze – wszystko może jeszcze być dobrze, lepiej, piękniej i strzeliściej. I o tym właśnie myśli nasza bohaterka, wsiadając do cichobieżnej, supernowoczesnej windy, mknącej na bardzo, bardzo wysokie piętro — a następnie przekraczając progi Demonicznej Korporacji, przedstawiciel której zawezwał ją był telefonicznie na spotkanie w poprzednim ujęciu.

I znowu jesteśmy w przestronnym, wypełnionym mglisto-białym światłem hallu z pierwszej sceny, gdzie z jednej strony widok taki że AAAACH!, a z drugiej biblioteka. Nasza bohaterka nie myśli o miejscu, w którym się znalazła, ani jako o „demonicznym”, ani o „korporacji”. Zagapiona i zachwycona, budzi się jak ze snu, gdy energiczny głos wypowiada głośno jej imię. Prowadzą ją dalej, na pokoje – a tam jak w stacji kosmicznej z Odysei 2001: wszystko białe, nowoczesne i niebiańsko czyste, jakby Słynny Wizjoner, którego nazwisko stoi w nagłówku tutejszej firmowej papeterii, mozolnie dobierał kolor mebli i sprzętów do rozsnutej teraz nad dolnym Manhattanem mgły. Rozmowa z jedną zaskakująco ładną, energiczną, zadbaną osobą. Chwilę potem nieoczekiwanie rozmowa z drugą zaskakująco ładną, energiczną, zadbaną osobą. W jej trakcie za szklaną szybą ukazuje się na chwilę Słynny Wizjoner, dokładnie taki, jak na prasowych fotografiach. Błyskotliwe sformułowania. Zadowolone uśmiechy. Dobre wrażenia. Nieśmiałe nadzieje. Uściski rąk. Szybkobieżna winda w dół. Odgłosy budowy na Ground Zero. Fade-out i kilka sekund grzmiącej, optymistycznej muzyki w stylu Hansa Zimmera.

W kolejnej scenie znów dzwoni telefon, radośnie dzwoni i obiecująco. Usłyszawszy komunikat nadany z drugiej strony nasza bohaterka rozważa opcję osunięcia się na podłogę w efektownym omdleniu, ale zaraz przypomina sobie, że to XXI wiek i nie wypada, więc wydaje z siebie jedynie głośne i kompletnie zrozumiałe w bieżącym obszarze językowym „łał”. W najbliższy poniedziałek, jak jej zakomunikowano, ma stawić się z samego rana w biurze Demonicznej Korporacji, by oficjalnie dołączyć do grona jej zaskakująco ładnych, energicznych i zadbanych etatowych pracowników. Bohaterka z entuzjazmem i afirmatywnie odpowiada natychmiast na przesłaną jej formalną propozycję, zawierającą niesłychanie korzystne warunki fynansowe i zdumiewająco hojny pakiet socjalny. Oto materializuje się jej wielkie marzenie o wytęsknionej dobrej pracy, biurze na Dolnym Manhattanie; co więcej, blisko nowego biura jest nawet supermarket popularnej ( i nieprzyzwoicie drogiej) sieci PełneŻarła, oferującej w porze lunchu suto zastawiony bar sałatkowy z daniami kuchni indyjskiej. Dalej, oczywiście, ekstaza: następują trąby grające hymn narodowy na przemian z kankanem z Wesołej wdówki, toasty tudzież fajerwerki, cmoki dubeltowe i gratulacje oraz goździki prezydialne, wirujące w powietrzu fantomowe samosy, a dalej kolejny fade-out i kilka sekund grzmiącej, optymistycznej muzyki w stylu Hansa Zimmera.

To kolejny dramatyczny moment, w którym spokojny damski głos mógł był powiedzieć, że nie domyślała się nawet, iż ten pozornie nieznaczący akt i tak dalej—ale głos się nie odzywa. W kolejnej, nieco łzawej sekwencji (reżyserowanej najprawdopodobniej przez Johna Howarda) nasza bohaterka, z oczami przesłoniętymi mgłą już to udręki, już to ekstazy, przybywa do siedziby Demonicznej Korporacji celem podjęcia pracy zarobkowej — i zaraz bierze się do roboty. Natychmiast zostaje wyposażona w niezbędne akcesoria: białe służbowe biurko z białą służbową klawiaturą i myszą, przy której stawiać wolno jedynie białe służbowe kubki z kawą, przyniesione z białej służbowej kuchni—oraz biały służbowy notes, zdobny nazwiskiem Słynnego Wizjonera. Praca zaczyna się zadziwiająco niespiesznie i leniwie. Czas płynie powoli w korytarzach tak białych, jakby wypełnionych mgłą. Ludzie są mili i pomocni, choć nieco wyblakli. Kiedy tak siedzą w dwóch rzędach białego mega-kubika, wypełniającego całe wielkie biuro, są niemal przezroczyści; przez ich postacie, pochylone nad rzędami białych klawiatur, widać, jak za oknem rośnie w niebo konstrukcja przyszłej Freedom Tower. Mija dzień pierwszy. Fade-out i kilka sekund eterycznej, uduchowionej muzyki w stylu Philipa Glassa.

Kolejny kadr: znowu dzień, znowu białość, znowu udręka i ekstaza i półprzezroczyści ludzie, pochyleni nad nowymi projektami Wielkiego Wizjonera, które, gdy wcielone w życie, zrewolucjonizują po raz kolejny i ostateczny wszechświatowy rynek napojów chłodzących. Nasza bohaterka uczy się i chłonie nowość, wizjonerskość i białość —ze wszystkich sił każdą komórką ciała. Już-już ma minąć dzień drugi, uwieńczony wzniesieniem się w bielszy odcień bieli—kiedy przychodzi ktoś, bledszy od innych, i każe iść za sobą do biura kierowniczki kadr. Ta siedzi w swojej szklanej klatce, ozdobionej białą orchideą w doniczce, i jest dziwnie, nieregulaminowo czerwona na twarzy. Zaczyna mówić – a w miarę, jak mówi, orchidea w doniczce więdnie teatralnie… a nasza bohaterka razem z nią: jak się dowiadujemy, wszystkim jest niezwykle przykro, ale na skutek nieprzewidzianych okoliczności Wyższa Instancja (wedle wszelkiego prawdopodobieństwa w osobie samego Wielkiego Wizjonera) orzekła, że Demoniczna Korporacja zmuszona jest wyrzucić na zbity pysk i natychmiastowo ponad dwadzieścia pięć osób, w tym naszą świeżo zatrudnioną bohaterkę.

Tu pewnie mógłby być fade-out i kilka taktów, ja wiem, może marsza żałobnego z drugiej części Eroicy — albo informacja, że ciąg dalszy widzowie poznają w nieuchronnie przygotowywanym sequelu, wyreżyserowaniem którego zainteresował się podobno Quentin Tarantino (podobno w nakręconej już scenie Wielki Wizjoner, grany przez Tina Rotha, wije się krwawiąc u stóp naszej bohaterki – w tej roli Sarah Silverman — wyjąc „Miss Slawinski, have mercy, have mercy on me” podczas gdy ona dźga go bezlitośnie parasolką w mały palec u nogi, po czym odmaszerowuje prosto w wybuchy i pożogę, na odchodnym rzucając z ciężkim polskim akcentem „I’ll be back”– to jednak, oczywiście, wiadomość niepotwierdzona). Ale nie. Ten film nakręciło samo życie, i dlatego kończy się, jak się kończy – doskonale nijak, w najlepszym razie prześmiewczym, cyrkowym hua-hua-hua zagranym na trąbce rowerowej. Wszyscy żyją długo i normalnie. Głos z offu nie wspomina nic o tym, czegośmy w porę nie wiedzieli. Nawet napisów nie dokleili jak Bóg przykazał: no w ogóle, proszę państwa, nie wiadomo, osso chodzi. I jeśli warto było doczytać tę historię do końca – to tylko po to, by dowiedzieć się, że istnieje ten widok, opisany na samym początku bladymi słowami, które nie do końca oddają mu sprawiedliwość. Niezwykły widok, z okna na bardzo wysokim piętrze; widok tak piękny, że patrząc na niego zapomina się na moment o tym, jak strasznym, okrutnym i zimnym miastem może być Nowy Jork, kiedy człek nie ma pieniędzy.

Ps. Tego samego dnia, kiedy Wielki Wizjoner zrezygnował z usług szczerze wam oddanej autorki powyższego postu, miało miejsce wydarzenie, o którym trudno myśleć jeśli nie w kategoriach tzw. poetic justice, to chociaż zastanawiającego zbiegu okoliczności. Otóż zaprojektowany przez Wielkiego Wizjonera słynny mural DKNY, ktory przez ponad dekadę zdobił ścianę budyku przy zbiegu Broadwayu i Houston Street, został zamalowany. Została po nim, że zacytuję jednego z moich ulubionych polskich poetów, szaranagajama. Przypadek? :)

środa, 31 grudnia 2008
To tylko data. Umowny znaczek na kalendarzu, nagła zmiana cyferki jednej na drugą, bo tak się namówiliśmy. Coś, czego tak naprawdę, fizycznie, nie ma, choć wszyscy upierają się, ze jest. Abstrakcyjny moment w czasie, kiedy wskazówki zegara zbiegają się w najwyższym punkcie tarczy, i tylko tyle: wiedzą to dzieci i koty, odporne na szaleǹstwo noworocznego odliczania. Gdy spojrzeć uważnie na to, co wokół, nic się nie zmienia. Trwa to samo blade światlo na murze po drugiej stronie ulicy. Ten sam zapach śniegu w zimnym powietrzu. Ten sam adres, wiek, nazwisko, i kolor oczu, ta sama grupa krwi. Te same budynki w tych samych miejscach, wokół te same twarze co sekundę wczesniej. A jednak znikają rzeczy i odchodzą ludzie, niepostrzeżenie, każdego dnia—czegoś ubywa. I nagle patrzę na ten rok, co właśnie mija —i widzę korowód rzeczy utraconych.
1 , 2 , 3 , 4