It must have been 1992 or 1993, the last year I have been still living with my parents; it must have been the end of March or the beginning of April of that year. It was Easter, and what you need to know is that usually by this time of the year my younger brother would turn into a family jester. It was fun to be around him. I will always remember this one time when Ma has send him out to buy a sugar lamb – one of these dreadful, corny things that have always been a mainstay of a Polish Easter: an indispensible addition to your Easter basket which, believer or not, everyone was supposed to carry to the nearest church on the Great Saturday, to be blessed by a local priest. In these years, way before the era of imported chocolate bunnies, every local warzywniak would stock these starch-and-dyed-sugar monstrosities before the holidays in all shapes and sizes. All of them were perfectly ugly and – what made them even more pathetic – despite high sugar content, completely and utterly inedible. My Ma could not imagine an Easter without one of those things. She would buy one every year and stick it right in the middle of the other clumsily arrangement foods in your basket – the ugly piece of moulded sugar, stuck somewhere between all the hand-dyed eggs and the festive salt dish and a miniature babka you were so not supposed to eat. My brother stepped out to get the medium-size sugar lamb he was instructed to acquire, and as he came back, he handed over two Easter sugar lambs back to my stunned mother. – Why would you buy two? – we inquired, and he gave a simple and utterly logical answer that totally cracked us up: because they only had small ones in the store. I do not remember ever laughing so hard in my life.

So it was Easter again, and armed with plethora of sugar lambs in our basket, off we went, to the church, for the blessing ceremony – there was one every hour, held in a lower level of the ugly, oversized, concrete local church. No one would ever ask you if you wanted to go: you used to go when you were little and then the precedent would just continue into years to come; you just went, and everybody you ever knew went as well. It had nothing to do with any faith or lack thereof, or with any respect for the ritual or lack thereof: you just went because your mother has told you to, and as the youngest in the family you were somehow presumed to enjoy this. Which you did, perhaps, until the age of seven or so – you would just grow out of it naturally like you do grow out of your kiddie short pants; but unlike children’s clothes, rituals do not wear out easily. So like any other year – we went, just the two of us, in our late teens, carrying our carefully decorated basket with eggs and sugar lambs and babkas and kielbasa and all nine yards.

It was a short walk from where we lived, and the road would take you across the space filled tightly with almost identical, six- or seven stories high apartment buildings of the ugliest possible kind – one of these gray, concrete suburban Warsaw neighbourhoods build in the early 1970s. From afar, we could see a stream of people trickling down slowly in the same direction – mostly children escorted by parents, swinging their wicker woven baskets filled with hand-painted Easter eggs which, when finally uncovered and displayed in the church, would turn out so much prettier then these pathetic ones you have spent the entire night decorating. We were almost half way there, and it was getting crowded the closer we got, people from all over being drawn by the church’s peculiar gravity. It was almost a done deal that this trip will end up like all other such trips before, with us reaching the cold, damp interior of the lower church and spending twenty minutes of our young lives crowded among uneasy parishioners, fidgeting about in the crowded space. But then something happened.

 

It’s not like it has been discussed. It’s not like it has been planned. There wasn’t even a wink, a word, a sign, a sight. As we were approaching the last local deli on our way, literally three hundred yards away from the church, we just looked at each other and made a turn into a different direction. The blacktop road would veer towards the local school, deserted now, and its soccer field, still gray and covered with last years’ brown dead grass. There was no one there. We came in, we sat on a small hill behind the shabby goal gate with no net in it, and stretched our legs in the sun.

The day was warm with the warmth of these early spring days in Eastern Europe, the warmth I have never experienced since. The air smelled of freshly sprouted grass and warm soil, first dandelion flowers opened up just a day or two before. We looked into each other’s eyes again, my brother and me, and as if the act of disobedience and transgression we just committed would have not been bad and rebellious enough -- with no word about it, we lit our cigarettes.

We sat there for a while, smoking and staring into empty soccer field – and then a few minutes later just like that, without discussing it, we stood up and walked away towards our home. There was no question as of what we were going to say – from the very first moment of this silent conspiracy we just knew were going to lie about the whole thing, improvise something about boring speech and fidgety crowds and crying babies, and then just have another family Easter. We were going to hell for this, and we were both in this together.

No one has ever found out.

It took me years to realize it was the best Easter I ever had. I never told this story to anyone and neither did my brother: we both kept our silent pact about it, but we never had a chance to try this trick ever again. I moved out this very Christmas; I think next Easter my mother has finally decided not to bother with this shtick anymore. It took me leaving for another country and never coming back home for this holiday, and him dying a stupid and unnecessary death a few years later for me to finally recognize this moment for what it was. And I can see all this, as if I was there again – the younger, slimmer, sillier version of myself, on an Easter Saturday in a country that is no longer mine, with the brother I no longer have, smoking a cigarette I would no longer enjoy. I would love to go out and look for that place, that field, that spot. Perhaps we are both still there, sitting in the April sun, puffing away on our forbidden cigarettes, freezing our teenage asses on the damp cold ground, careless, drunk with joy, and immortal.

(Wybaczcie, tym razem musi byc po angielsku...)

NYC - Mindrelic Timelapse from Mindrelic on Vimeo.

Jeślibym kiedyś była tak zamożna, by móc mieszkać, gdzie tylko zechcę –w dowolnym zakątku Miasta, choćby nawet w najbardziej ekskluzywnym sąsiedztwie, w najbardziej obłędnych luksusach – nie mam wątpliwości, co bym wybrała: pokoik z dwoma wysokimi, łukowato zwieńczonymi oknami, na samym szczycie masywnego budynku z czerwonej cegły na rogu 7th Avenue i 57th Street. Okolica przykra – bo tłum, ruch i hałas, zieleni ani na lekarstwo; widok niepiękny, i sam budynek z zewnątrz niepiękny – zwłaszcza teraz, kiedy cała fasada od strony 57th pokryta rusztowaniami – ale i tak nie znam lepszego miejsca. Bo co to by była za frajda, codziennie patrzeć na gęstniejący wieczorami tłum na rogu i móc w każdej chwili zbiec po schodach i dołączyć do nich – do ludzi, spieszących na koncert w Carnegie Hall.

Tłum pod drzwiami jest zawsze, przed każdym koncertem; nawet dzisiaj, mimo, że to dopiero jedenasta rano, pora, o której większość bywalców dopiero budzi się do życia. Senne jeszcze, schowane przed lodowatym październikowym wiatrem za połami pięknych trenczy i kaszmirowych szali kulturalne towarzystwo wlewa się leniwie za przeszklone drzwi, do hallu wyłożonego jasnym marmurem, gdzie odźwierni w liberiach i bileterzy w czerwonych uniformach strzegą podwojów najsłynniejszej sali koncertowej świata.

Już za bileterami całkiem inny świat, inna pora dnia, a może nawet inna era: wnętrze nieznacznie rozświetlone miodowym, ciepłym światłem, kandelabry, złocenia i czerwony aksamit – wszystko od progu buduje nastrój z innego czasu, z innej, mniej nerwowej, mniej pospiesznej, mniej przesiąkniętej blichtrem epoki. Na parterze szemrają w kuluarach eleganckie starsze panie i panowie; większość z nich ma miejsca na parterze, tuż przy orkiestrze. Przyćmione światła. Przytłumione głosy. Pachnie drogimi perfumami i dziewiętnastym wiekiem.

Na ścianach korytarza wiodącego do kawiarni wiszą oprawne w proste, eleganckie ramy autografy: Rachmaninow, Dworzak, Boulez, Bernstein… Między balladą Petera Seehera a fragmentem z bodaj American Berzerk Johna Adamsa bardzo pożółkła kartka papieru nutowego, zapisana czyjąś nerwową ręką, niecierpliwie gryzmolącą nuty bardzo grubym, chyba stolarskim ołówkiem: na ramie mosiężna tabliczka, z której można się dowiedzieć, że te neurasteniczne nuty rozrzucone po pięcioliniach to fragment szkicu do Zwycięstwa Wellingtona, a bazgroły wyszły spod ręki Ludwiga van Beethovena. Jakaś parka przede mną – nobliwi, w średnim wieku – zatrzymuje się przed autografem i stoi przez nienormalnie długą jak na dzisiejsze standardy chwilę, milcząco kiwając głowami.

Czas na salę: przede mną nieskończenie długa wspinaczka nieskończenie długimi schodami. Windy są, owszem, ale o każdej porze szczelnie wypełnione gromadkami eleganckich starszych państwa; toteż młodsza lub bardziej niecierpliwa publika – zwłaszcza ta z biletami na najwyższe dwa piętra – zwykle gramoli się po schodach. Nieznaczna zadyszka, z jaką zwykle docierają na właściwy poziom, niezmiennie – i jakże słusznie! – przypomina o konieczności powrotu do zbyt często zaniedbywanego dziś ideału kalokghatii.

Na szczęście w tej sali nie ma złych miejsc; wszystko wspaniale widać i słychać nawet z tych na samym końcu, w ostatnim rzędzie u szczytu górnego balkonu, gdzie jest stromo jak na górskiej perci i gdzie każde spojrzenie w dół przyprawia o zawroty głowy. Na szczęście dziś nie muszę wędrować tak wysoko.

Dziwny i ciekawy to tłumek, ci ludzie, którzy jak ja przyszli tu, by zacząć dzień z Mahlerem. Wypomadowani dandysi, piękni i przybywający pod dwóch, miękkim krokiem. Piękne młode Azjatki o wiotkich ramionach, zwykle u boku dużo starszych mężczyzn. Zasuszone dziedziczki zapomnianych fortun, drobnymi, ostrożnymi kroczkami sunące ku swoim lożom na pierwszym piętrze. Samotni mężczyźni w garniturach z szarej flaneli, w mahlerowksich okularach w cieniutkiej drucianej oprawie, zwisających na czubkach dumnych mahlerowskich nosów. Ruchliwa i hałaśliwa wycieczka z jakiejś szkoły średniej, wlewająca się ciżbą na parter, zajmująca każde wolne miejsce wokół srebrnogłowych wysepek, uformowanych z grupek eleganckich starszych państwa. W półmroku widowni pobłyskują tu i tam sine ekrany telefonów.

Gong, ostatnie niecierpliwe wędrówki wśród wyłożonych aksamitem foteli, ostatnie cichnące szepty; zaraz potem drzwi po lewej stronie sceny uchylają się: najpierw nieznacznie, potem szerzej – i wychodzą zza nich muzycy petersburskiej orkiestry Teatru Marijnskiego. Młodzi, wielu młodych. Smukli trębacze. Piękne skrzypaczki. Eteryczny timpanista. Przystojna wiolonczelistka. Siadają; obój mówi im „A” i w chwilę później są gotowi na przybycie swojego dyrygenta. Drzwi znowu otwierają się i, gorąco oklaskiwany, wychodzi z nich Walerij Abisalowicz.

Dziennikarze okrzyknęli go „dzikim człowiekiem muzyki poważnej” – ale kiedy maestro Giergijew stoi przed swoją orkiestrą, nie widać w nim dzikości. Jest zwinny i prosty jak trzcina, skupiony; jego gesty są na początku tak subtelne, tak nieznaczne, że aż dziw, że orkiestra w ogóle je dostrzega. Tylko niesamowicie długie i białe palce prawej dłoni, wzniesionej na wysokość twarzy, trzepoczą nieustannie, z niemal kolibrzą szybkością – jakby na końcu każdego z nich zaczepiona była niewidoczna nitka, za którą ostrożnie, leciuteńko będzie wyciągał ze swoich muzyków kolejne nuty Piątej.

Zaczyna się pięknie i pewnie; nie każda orkiestra miałaby odwagę grać Mahlera w Nowym Jorku tej samej publiczności, która niespełna dwa tygodnie temu na tej samej sali oklaskiwała legendarnych Wiedeńczyków – ale ci muzycy to pierwsza światowa liga i słychać to od pierwszych taktów. Płyną miękko i z wielką elegancją przez pierwsze dwie części; potem zaczyna się Scherzo, publiczność kiwa się leciutko w fotelach w rytmie tanecznego tematu – aż nagle, niespodziewanie nawet dla tych, co znają tę długą i burzliwą symfonię na pamięć, nadchodzi ten moment, gdy wszystko przycicha jak po burzy, a ze sceny dobiega tylko cichuteńkie, niematerialne skrzypcowe  pizzicato. Siedzący koło mnie ponury człowiek o wyglądzie mordercy z niskobudżetowego japońskiego filmu z osłupiałą miną odkłożył na kolana program: teraz już było jasne, że zdarzy się coś niezwykłego.

A przecież wiedzieliśmy, co będzie dalej: jak informuje program, teraz część czwarta, w F-dur, instrumentacja na harfę i smyczki, czas wykonania około dwunastu minut. Słyszałam to słynne Adagietto dziesiątki razy – z płyt i na koncertach, z filmowych soudtracków: wydawało mi się, że niczym mnie  już nie może zaskoczyc  ten eteryczny, nieskończenie tęskny i słodki motyw, który jakimś cudem uniknął jeszcze fatalnego losu ilustracji dźwiękowej do łzawego romansidła – lub, co gorsza, do reklamówki śmietanki do kawy. Myślałam, że jest ckliwy; myślałam, że mnie nie rusza. Ale kiedy smyczki i harfa Mariinskiego zagrały, zaśpiewały po rosyjsku – coś się stało. Coś, czego nie zapomnę. Coś, czego wspomnienie do teraz ściska za gardło. Czas stanął w miejscu, wypełniając się wspomnieniem wszystkich dobrych rzeczy, jakie kiedykolwiek mnie spotkały, wszystkich pięknych snów, wszystkich nadziei, wszystkich tęsknot. Nie wiem, ile dokładnie to trwało; na pewno za krótko. Wiem tyle, że słyszałam doskonale, jak w momencie, gdy wybrzmiewał ostatni, niematerialny, eteryczny dźwięk – prawie trzy tysiące ludzi zebranych w Perelman Auditiorium wstrzymało oddech.

Dalej był, jak nietrudno zgadnąć, finał, wspaniały, i brawa, masa braw – i uradowani trębacze, szczęśliwe skrzypaczki, i maestro kłaniający się ze swoim kocim wdziękiem, który trochę przypomina mi Karajana. I koniec, i długi spacer schodami w dół, i ostre światło październikowego dnia za drzwiami. I wiem już, dlaczego tak rzadko grywa się taką muzykę w środku dnia. To naprawdę nieznośne, musieć wyjść i iść z głową pełną takiej muzyki nie w ciszę i ciemność – ale w miejski młyn, w nieznośny cyrk, jakim w dzień jest Midtown, w uliczną przepychankę, w gwar rozmów o niczym, w natrętny muzak na ruchomych schodach. Tym bardziej boli świadomość, że to była chwila, jaka zdarza się raz na milion chwil, i teraz przyjdzie tęsknić za nią przez całą długą zimę, a może dłużej – nadaremnie próbując znów zawędrować w miejsce, gdzie brzmi zawieszona w bezczasie ostatnia nuta Adagietto.

Mam nadzieję, że wulkany o niewymawialnych nazwach i inne czynniki naturalne nie pokrzyżują mi planów i za niewiele ponad tydzień wyląduję w Polsce. I wreszcie będę miała okazję do spotkania z tymi, którzy mieliby czas i ochotę! 19 czerwca w Parku Kultury w Powsinie (Warszawa) będę na stoisku wydawnictwa WAB w ramach Festiwalu Podróżniczego Garamthanda. Szczegóły tu i tu. 

Wydanie II rozszerzone w księgarniach już w maju...

Prosimy nie regulować odbiorników! Wszytko się, mam nadzieję, niedługo wyjaśni.

Fota stąd.

Jak wiele osób ważnych moim życiu, Pei pojawiła się niespodziewanie i praktycznie znikąd; dokładniej rzecz biorąc – znalazła się z ogłoszenia. Szukałam nauczyciela fortepianu i znalazłam właśnie ją; pięknie się złożyło, że mieszka, a raczej do niedawna mieszkała, na mojej ulicy, dosłownie dwie przecznice dalej. Pierwszy raz spotkałyśmy się niecały rok temu, u niej właśnie, w maleńkim mieszkaniu, którego większy ogarnialny wzrokiem fragment już od progu zajmowało pianino.

Nikt tu nie nazywa jej Pei, choć w paszporcie pod ładnym zdjęciem figuruje to właśnie imię, nadane jej przez mieszkających w Hong Kongu rodziców. Wśród znajomych w Nowym Jorku Pei nosi inne, profesjonalne imię; ładne, owszem, ale nijak nieprzystające do jej azjatyckich rysów, a za to kojarzące się mocno z niepiękną księżniczką z modnej niedawno kreskówki – jednak tak właśnie każe się nazywać wszystkim, i tak nazywa sama siebie, kiedy dzwoni do mnie i przedstawia się, zabawnie zaokrąglając wszystkie samogłoski. Niech więc będzie. Ja jednak w myślach uporczywie nazywam ją Pei.

Przychodzę do niej raz w tygodniu, z torbą pełną nut i ogromną tremą, bo chociaż Pei jest niezmiernie cierpliwa i wyrozumiała, jest jednak także wymagająca i nieludzko dokładna: nie daje się łatwo zbyć odbębnieniem na pół gwizdka czegoś, co, jak uważa, potrafię zrobić lepiej. Obydwie doskonale wiemy, że raczej nie będę drugą Marthą Argerich, ale Pei stara się mnie zmobilizować tak, jakbym jeszcze miała kiedyś w życiu grać dla kogoś więcej niż dla moich kotów. Poprawia więc, metodycznie i bez pieszczenia się. Robi mi notatki na partyturach. Jeszcze raz – mówi. I jeszcze raz, i jeszcze raz. Jeśli jednak uda mi się zrobić coś dobrze – zauważa, pochwali, a czasem powie coś nieoczekiwanego. Jak wtedy, gdy wreszcie po tygodniach nauki udało mi się zagrać płynnie łatwiutką aranżację Opus 9, #2. O, widzę, że lubisz grać Chopina dużo bardziej niż inne rzeczy, i to słychać! – zauważyła Pei rozpromieniona. Owszem, odpowiedziałam. Playing Chopin is like coming home.
Uśmiechnęła się tylko, ale myślę, że dokładnie wie, o co mi chodziło.

Pei wie, bo Pei sama tęskni. Cała jej rodzina mieszka w Chinach; nie widuje ich często. Jest tutaj dopiero niecałe trzy lata. Iz haad – mówi, śmiesznie wymawiając tę frazę – ale mówi tak tylko czasem, gdy ma gorszy dzień, a ja nieostrożnie zapytam. Wiem, ciężko. Na początku w nowym kraju tak to już jest: nawet, kiedy jest się Pei, zaradną, mądrą Pei, która ma stałą posadę nauczycielki kantońskiego na dobrym uniwersytecie i kochającego męża, który rad by jej nieba przychylić.
(W najgłębszej tajemnicy przed nią i przed nim nazywam tego jej amerykańskiego męża Pinkertonem.)

Pei jest śliczna i wie o tym; ma drobne, niemal dziecięce rysy i rozbrajający uśmiech, o wiele młodszy od swojej (niestarej przecież) metryki. Pięknie wychodzi na zdjęciach i chętnie pozuje do nich, szczególnie zaś, gdy fotografuje się ją w blasku świateł, w kostiumie i scenicznym makijażu. Najpiękniejszej rzeczy, którą ma Pei, nie widać na zdjęciach - bo to jej głos, doskonale wyszkolony w jednym z najlepszych azjatyckich konserwatoriów. Sopran. Może nie wyjątkowo wielki głos, ale pewny, jasny i dźwięczny jak dzwonek.

Pei – która występowała w kilku całkeims porych produkcjach - próbuje sprzedać ten swój głos. Chodzi więc na niekończące się próby i przesłuchania, z których zwykle wraca smutna: bo owszem, producenci wsłuchują się w jej głos, gratulują i komplementują… a potem przychodzi kierownik castingu i mówi: Ty, ty i ty – i z długiej kolejki wybierają trzy blondynki, bynajmniej nie obdarzone dużo lepszymi niż Pei głosami. Iz haad.

Może dlatego właśnie Pei tak przepada za Puccinim. Kocha go nie tak, jak się kocha dawno umarłego kompozytora melodramatycznych oper--ale tak, jak kocha się kogoś, kto wśród tłumu obojętnych lub nieżyczliwych ludzi jako jedyny widzi od pierwszego spojrzenia, co w nas najlepsze. Wiadomo przecież, za co go tak kocha: za Madame. Za tę wspaniałą partię, którą zna doskonale i pewnie ciągle ma nadzieję jeszcze kiedyś zaśpiewać.
Czasami, w te dobre dni, które zdarzają się czasami, udaje mi się ją namówić, by zaśpiewała coś dla mnie. Jeśli to naprawdę, naprawdę dobry dzień -- Pei staje na środku pokoju jak na scenie i zaczyna śpiewać Un bel dì vedremo, z pasją i z nadzieją, jakby spodziewała się zaraz na falach Lower New York Bay zobaczyć biały okręt, o którym mowa w arii. Wrzask cykad za oknem nagle cichnie jak ucięty nożem – a my obydwie - i ona, i ja – na chwilę wracamy do domu.

 

Arcyciekawy krótki dokument, któego autorem jest Shawn Joswick - oryginalnie dostępny tu.

Poniekąd małe postscriptum do notki o turystach - jedna z największych turystycznych atrakcji Times Square zamierza ubiegać się o fotel burmistrza Nowego Jorku! Myślę, że Mike Bloomberg bedzie miał spore problemy ze zwycięstwem w kategorii prezentacji w kostiumach kąpielowych, ale poza tym jakos jestem spokojna o rezultaty... No ale jaki apetyczny spot wyborczy - zobaczcie sami.